VHP BIJDRAGE IN HET ADVIES VAN HET FINANCIEEL ECONOMISCH PLATFORM VAN VRIJDAG 31 JULI 2015

VHP BIJDRAGE IN HET ADVIES VAN HET FINANCIEEL ECONOMISCH PLATFORM VAN VRIJDAG 31 JULI 2015

1. PROBLEEMSTELLING EN INSTALLATIE FEP
De gekozen president D.D. Bouterse installeerde op maandag 27 juli jl. het Financieel Economisch Platform 2015 met als eerste verzoek om op 31 juli a.s. een eerste advies te hebben uitgebracht. Voorgeschiedenis, samenstelling en ToR van het FEP worden bekend verondersteld en komen hier verder niet aan de orde.

De probleemstelling werd door de president als volgt verwoord. ‘Er is veel scheef in het land, we moeten zaken op spoor zetten anders komen we in zwaar weer terecht. Er zijn maatregelen te treffen ter voorkoming, dat het e.e.a. onomkeerbaar wordt.’ Verder zegt hij: ‘Er ligt werk op het stuk van wetgeving, controle-mechanismen ontbreken om toe te zien dat wat afgesproken is, ook uitgevoerd wordt.’
De president identificeert 3 prioriteitsgebieden van aandacht bij oplossing van de problemen t.w. 1. Inkomstenverhoging, 2. vermindering van de uitgaven, en 3. het ontzien van de armsten.
Minister Rusland van Financiën en Planning vroeg: ‘Adviseer m.b.t. te treffen maatregelen tot herstel van het financieel-economisch evenwicht, en dus ook het maatschappelijk evenwicht. Adviseer de regering dat die geen fouten maakt.’

2. DE FEITEN
Uit de informatie-uitwisseling en de dialoog blijkt het volgende.
• In de staatsinkomsten is bijna geen ruimte voor beleid omdat vrijwel alle middelen nodig zijn voor de lopende uitgaven.
• De regering wil de begroting terugdringen met SRD 1 miljard per jaar door meer inkomsten binnen te halen en minder subsidies te betalen.
• Subsidies aan de EBS en de SWM zijn onhoudbaar geworden. De EBS werd het vorig jaar voor SRD 1 miljard en dit jaar voor SRD 550 miljoen gesubsidieerd.
• De overheid heeft een acuut financieringsprobleem, ook de lopende uitgaven dreigen in gevaar te komen.

3. VOLG EEN GOEDE PROCEDURE
Wij zullen – zoals bij herhaling is aangegeven – niet ingaan op de concrete maatregelen die voorgelegd zijn. Maar wij reiken u een procedure en beleidsinzichten aan die kunnen helpen in de wijze waarop de situatie het hoofd te bieden en eventuele maatregelen te treffen. De procedure zou als volgt kunnen zijn.

Belangrijke randvoorwaarden
De maatregelen zijn besproken in de context van de actualiteit. Wij beschikken niet over eventuele strategische beleidsinformatie die de uitkomst van de besprekingen geheel anders zou kunnen doen zijn. Als voorbeeld de Afobakadam in enkele maanden in handen zou komen van de Surinaamse overheid, of er zijn nieuwe oliereserves gevonden, dat zouden die ontwikkelingen een groot effect hebben op de prijs van elektriciteit en op de inkomsten van de overheid; daar is nu geen rekening mee gehouden.
Overheidsdiensten die voor inkomsten moeten zorgen, zoals belastingen en douane, presteren onder de maat. Nu wordt het FEP gevraagd om maatregelen voor te bereiden terwijl de meest voor de hand liggende eerste maatregel is om ervoor te zorgen dat de inkomsten uit deze diensten naar een gewenst niveau worden getild alvorens de gemeenschap nog meer te belasten.

Er zijn veel maatregelen in beeld gebracht die zijn gerelateerd aan de noodsituatie: een goed ontwikkelingskader ontbreekt. Wij bevelen ten sterkste aan om acute noodmaatregelen tot versterking van de liquiditeit van de overheid, gekoppeld worden aan een doordacht structureel meerjaren beleidsprogramma.

Uit de samenstelling van het FEP vermoeden wij dat de vertegenwoordigingen geselecteerd zijn op basis van politiek en maatschappelijk draagvlak, en niet primair op grond van deskundigheid in het voorbereiden en doorrekenen van economische maatregelen. Wij bevelen aan om vooraf alle maatregelen goed te doen doorrekenen door deskundigen, en dat advies mede te betrekken bij de besluitvorming.

Een procedure
1. Beperk het aantal maatregelen. Selecteer 3 maatregelen die uw korte termijn nood – het acute financieringsprobleem – helpen verlichten. Het bespreken van 30 maatregelen tegelijk met DNA is niet mogelijk en het brengt de gemeenschap in verwarring. Noem de 3 maatregelen, en verwerk alle andere in beleid voor het komende jaar.
Voordelen. 1. U kunt de 3 maatregelen goed voorbereiden. 2. De gemeenschap raakt niet moedeloos of in de war. 3. Werkbaar in/met DNA.
2. Bereid elke maatregel goed voor. Bereken vooraf de effecten: wat zal het opbrengen, welke neveneffecten worden er verwacht. Maak een goede inschatting van secundaire effecten: een prijsstijging van energie zal overal in doorwerken. Bepaal hoe uit te voeren. Verder: elke prijsverhoging heeft direct invloed op de uitgaven van de overheid omdat die vaak een grote consument is van producten en diensten.
Bereid tegelijk opvangmaatregelen voor kwetsbare groepen voor. Bepaal de objecten (producten) en/of doelgroepen (subjecten) die deel uit maken van het ‘safety net’, en bereken kosten, opbrengsten en wijze van uitvoering. Voer beide, de hoofdmaatregel en de opvangmaatregel simultaan uit. Een gemakkelijke algemene ‘vangnet’ maatregel is om prijzen van basisgoederen gedurende bepaalde tijd te beheersen.
Ga na of fasering nodig is. Een verhoging van energietarieven met 300% in één stap geeft een grote schok, maar het is in één keer uitgevoerd. Gefaseerd geeft kleinere schokken, maar het zijn meer stappen.
Via het FEP beschikt u over de inschatting van de gevoelens uit de gemeenschap. Maar de berekeningen moeten door medewerkers van betrokken ministeries (i.h.b. Financiën en Planning) in samenwerking met deskundigen in de staatsbedrijven doorgerekend worden. (Zie ook eerdere opmerkingen ter zake).
Leg voor aan DNA. Behandel maatregelen in RvM en ga na welk ministerie welke deelverantwoordelijkheid zal dragen voor uitvoering of opvang. Informeer daarna DNA uitvoerig over de problemen, uw voorstellen tot oplossing, en waarom u denkt dat de maatregelen duurzaam zullen zijn. Geef aan hoe u denkt zelf eerste het goede voorbeeld te geven in bezuinigingen.
3. Voer uit en monitor. Voer de maatregelen uit, laat verantwoordelijke ministers regelmatig rapporteren, zie erop toe dat de gewenste resultaten bereikt worden, stuur zo nodig bij.
Beheers de begroting en voorkom herhaling van het probleem!

4. ACUTE MAATREGELEN ĒN LANGE TERMIJN BELEID

De maatregelen die in het FEP werden ingebracht, werden vooral besproken in de context van een acuut financieringsprobleem van de regering. Een ontwikkelingsvisie of plan, waarin de maatregelen passen, ontbreekt. Er is besef dat de regering dringend liquiditeiten nodig heeft en nu deze werkwijze volgt. Aanbevolen wordt dat er ook onmiddellijk gestart wordt met het formuleren van structureel middellange termijn beleid met de daarin behorende elementen als duurzame ontwikkeling, productie, diversificatie, werkgelegenheid, exporten en welvaart. Want er zijn al geruime tijd ernstige macro economische manco’s die opgelost moeten worden.
De gemeenschap moet de overtuiging kunnen krijgen dat hun offers en bijdragen onderdeel zijn van een lange termijn regeringsbeleid tot structurele verbeteringen van de economie; dat de noodmaatregelen beschouwd moeten worden als een dure les, en dat herhaling uitgesloten worden.
Plan- en adviesorganen als een planbureau, ministeriele planafdelingen, en de SER moeten geactiveerd en aan het werk gezet worden. En de regering moet gauw een realistisch meerjaren beleidsplan voorleggen.

Aanbevolen wordt dat er beleid wordt gepresenteerd waarin vertrouwen hersteld wordt in het financieel bestuur en in de economie, met maatregelen die zullen leiden tot positieve ontwikkelingen, met deskundig beleid dat transparant, eerlijk en verantwoord word uitgevoerd, met beleid dat geen aanslag pleegt op de koopkracht en de bestaanszekerheid maar dat de bestaanszekerheid verbetert. Het beleid moet soberheid, kwaliteit, efficiëntie en goed bestuur uitstralen, waarbij de gemeenschap niet overladen wordt met schulden die de volgende generatie haar kansen ontneemt. Beleid dat bouwt aan een economische cultuur van vooruitgang door eigen inspanningen, in plaats van alles gratis en door lanti.

De regering kan hierbij gebruik maken van de informatie uit de hearings die de voorzitter van de NDP, nu de gekozen president, onlangs heeft gehad. Hier kwamen waarschijnlijk veel inzichten, gevoelens en voorstellen aan de orde. Aanbevolen wordt om ter zake deskundigen in te zetten om deze inzichten, gevoelens en inzichten mee te nemen in een goed doorgerekend en realistisch middellange termijn plan.

Hervorming van de publieke sector is hard nodig, dat dient hand in hand te gaan met verdere ontwikkeling van de particuliere sector. De hervorming van de publieke sector en de verdere ontwikkeling van de particuliere sector, inclusief landbouwers, midden- en kleinbedrijfs en sociaal ondernemerschap, behoren onderdeel te zijn van een en hetzelfde ontwikkelingsbeleid, waarin overheid, commerciële sector en sociale sector als partners samenwerking. In die dialoog tussen maatschappelijke partners kan de SER een bijzondere rol vervullen.
De overheid moet investeren in de verbetering van overige kerninstituten waarop een geordende samenleving kan bouwen zoals een planbureau, de rekenkamer, de rechterlijke macht, het Bureau voor de Staatsschuld, de CLAD. Waar nodig moet overwogen worden om particuliere capaciteit in te huren.

5. ENKELE OVERWEGINGEN VAN FINANCIEEL BELEID

EEN RECHTVAARDIG BELASTINGSTELSEL, VERDELING BELASTINGDRUK
De loontrekkers zijn doorgaans de meest trouwe belastingbetalers, niet de grootste maar wel de meest trouwe: zij zijn geregistreerd en altijd in beeld. Belast niet automatisch deze groep omdat dat het makkelijkst is, kies niet de makkelijkste weg, kies een rechtvaardige weg, verdeel de druk rechtvaardig.

De economie is de laatste jaren gegroeid, toch zijn de inkomsten bij douane en belastingen gedaald. Dat is in strijd met elkaar, als de economie groeit, moeten ook deze inkomsten groeien. Dit indiceert dat er ruimte is tot verbetering van het functioneren van de fiscale diensten en zo de inkomsten te verhogen, zonder nieuwe maatregelen te introduceren. Efficiëntere inning van bestaande bekende belastingen en heffingen, zal beter begrepen worden dan de introductie van nieuwe heffingen; gebruik die ruimte door de diensten efficiënt te maken voordat u nieuwe heffingen in overweging neemt.
Formaliseer de informele sector en betrekt die in het stelsel van belastingen.

De belastingdruk moet rechtvaardig verdeeld worden. Er zijn twee beginselen: het profijtbeginsel, d.w.z. de gebruiker betaalt. En het draagkrachtbeginsel: de breedste schouders dragen de zwaarste lasten. Het profijtbeginsel geeft doorgaans een goed gevoel van rechtvaardigheid, de gebruiker betaalt immers.

In de discussie over directe en indirecte belastingen in ons land is het niet de bedoeling geweest om beide belastingen op te voeren. Het principe was dat de ene opgevoerd zou worden en de andere verlaagd. Daar zit een goede gedachte achter. Bij de overweging van maatregelen willen wij aanbevelen om dit niet uit het oog te verliezen.

COMMISSIE SCHULDAFLOSSINGEN
Voorkom het verder oplopen van schulden, stel een commissie schuld-aflossingen in. Breng alle schulden in kaart, beoordeel de rechtmatigheid en mogelijk ook de doelmatigheid, maak een sanerings- en betalingsplan. Geef schuldeisers duidelijkheid en wikkel de schulden volgens schema af.
Voorkom herhaling van de huidige situatie.
DE REGERING IS VOOR ALLE MENSEN
Het is solidair om op de armen te letten bij het treffen van maatregelen. Maar houd ook rekening met hen die door inspanningen opgeklommen zijn tot de middenklasse en het hoger kader; zij mogen niet door de maatregelen terug glijden richting armoede. Midden- en hoger kader zijn hard nodig voor de ontwikkeling van het land. De regering is ook regering voor het midden- en hoger kader, voor heel het volk, niet alleen voor de armen. Bij het kader zitten veel jonge mensen.
Ook bedrijven zijn in liquiditeitsproblemen omdat zijn al langere tijd niet kunnen beschikken over hun inkomsten. Verhoging van tarieven voor utiliteiten zal extra druk op ze leggen.

STAATSBEDRIJVEN MOETEN IN PRINCIPE MINSTENS KOSTENDEKKEND ZIJN
Het principe dat staatsbedrijven minstens kostendekkend of winstgevend moeten opereren kunnen wij onderschrijven. Hierbij mogen – zeker bij monopolies in utiliteiten – de kosten van vermijdbare inefficiënties en van bovenmatige voorzieningen niet op de consumenten verhaald worden.
De staatsbedrijven in water en energie verschaffen basisgoederen die voor elke burger en elk bedrijf beschikbaar moeten zijn tegen een efficiënte prijs. Vanwege dat karakter van ‘basic needs’ is het begrijpelijk dat de overheid invloed blijft uitoefenen in het beleid, en garandeert dat deze goederen ook iedereen bereiken. Maar ook al zijn het staatsbedrijven in basisgoederen, en ook al is er geen primair winstdoel, de bedrijven moeten gezonde bedrijfs-economische principes toepassen en mogen geen inefficiënties en overmatige luxe op de gemeenschap afwentelen.
Het principe dat de gebruiker betaalt wordt onderschreven. Voor doelgroepen die niet kunnen betalen, moet opvang verschaft worden. In overweging wordt gegeven dat die opvang niet via de begroting van die bedrijven loopt; zadel de bedrijven niet op met een deeltaak om te zorgen voor sociaal beleid. Laat het bedrijf het product of de dienst produceren en verhandelen, voer het sociale beleid (een eventuele subsidie) via een ander gespecialiseerd loket.
Aanbevolen wordt om besluiten over een eventuele verhoging van tarieven te koppelen aan externe en onafhankelijk doorlichting van de bedrijven. Het gaat om technische, financiële maar ook management doorlichting. Afgesproken moet worden dat die doorlichting binnen afzienbare tijd is afgerond en uitgevoerd wordt. Voor planmatigheid en duurzaamheid wordt aanbevolen dat de bedrijven ook een lange termijnplan voorleggen waarbij de overheid zich committeert om de investeringen te helpen opbrengen.

De regering moet afkomen van afspraken waardoor buitenlandse investeerders een betere concurrentiepositie krijgen dan lokale ondernemers door ze heffings- en belastingvrije voorzieningen te verschaffen. Buitenlandse investeerders behoren dezelfde prijs voor brandstof te betalen als de lokale industrie en de agrarische sector.

ZOEK DE WIN-WIN MAATREGELEN
Sommige maatregelen kunnen win-win zijn. Veel mensen wachten op grond-papieren, vaak jarenlang. Bij elke overdracht van grond vangt de overheid een behoorlijke som geld. Als de wachttijd voor grondpapieren teruggebracht kan worden tot 3 maanden, dan wint iedereen: 1. De belanghebbende wint omdat zijn zaken in afzienbare tijd rond zijn 2. De overheid wint omdat er meer geld binnen komt en 3. De markt in onroerend goed wint omdat het beter en vlotter kan functioneren.
Een vergelijkbaar voorbeeld is het opheffen van bureaucratie bij de afwikkeling van opengevallen boedels, hypotheken en erfrechtelijke afspraken, door ze te leggen in handen van notarissen. Belanghebbenden en overheid zullen er wel bij varen.

FINANCIEEL BESTUUR OP MACRO NIVEAU
Zie bij het komend kabinet erop toe dat de begroting in de RvM afdoende wordt voorbereid en behandeld. Zoek zo nodig assistentie bij de deskundigen op het ministerie van Financiën en Planning. Beleid en ontwikkeling worden gestuurd via de begroting; de begroting is het sturingsinstrument. Een goede begrotingsbehandeling in de RvM maakt ook de uitvoering makkelijker.

Het is uitermate belangrijk dat de CBvS in de gelegenheid is om onafhankelijk te opereren: de CBvS is niet de bankier van de regering. De taken van de CBvS en van de regering zijn beide belangrijk, maar ze zijn verschillend. De regering zoekt geld voor beleid, de CBvS is er om het fundament van de financiële orde in tact te houden. Die twee doelen conflicteren soms. In overweging wordt gegeven om dit verschil in taakstelling goed door te praten met het kabinet dat straks aantreedt. Een begrotingsprobleem bij de regering is vervelend maar is makkelijker te handelen als het monetaire systeem in tact is. Maar als begrotingstekorten het monetaire systeem aantasten, zijn de fundamenten van het hele systeem aangetast en is dat veel moeilijker te herstellen.
REGERING BEHOORT HET GOEDE VOORBEELD TE GEVEN
Tot nu toe zijn vooral beeld in gebracht, maatregelen waarbij de gemeenschap de buikriem strakker moet aantrekken. Als het de regering ernst is, moet zij het goede voorbeeld geven en zelf eerst haar eigen uitgaven drastisch te beperken.

Corruptie bestrijden. Een van de grootste problemen waar een regering mee kan zitten is het gebrek en vertrouwen en betrouwbaarheid. Het is aan te bevelen dat de regering expliciet aangeeft dat corruptie wordt onderzocht en bestreden.
(Er gaat nu, 30 juli 2015, informatie door de gemeenschap, dat de prijs voor een levering aan de overheid van SRD 25.000, wordt opgeklopt tot SRD 140.000. Dit soort informatie ondermijnt de geloofwaardigheid en de betrouwbaarheid van het kabinet, nog voordat het is aangetreden).

HOGERE GOVERNMENT TAKE ZONDER PRIJSVERHOGING
Als een eventuele verhoging van de ‘government take’ kan worden verwerkt via de dalende internationale olieprijzen, behoeft de maatregel voor de consument geen prijsverhoging te betekenen. Dit kan een belangrijke meevaller zijn voor de regering en de gemeenschap: de consument voelt de maatregel niet als een prijsverhoging, er is geen inflatiedruk en de regering krijgt ademruimte.

LET OP DRAAGBAARHEID VAN VOORGENOMEN MAATREGELEN
Elke maatregel moet vooraf doorgerekend zijn, tegelijk moeten opvang-programma’s in plaats zijn. Bij het treffen van de maatregelen zijn er vier categorieën die in beeld komen t.w.
• de armsten;
• de middenklasse en het kader;
• het bedrijfsleven;
• de overheidssector.

Bereken niet alleen effecten van individuele maatregelen maar bepaal de totale druk die burgers en bedrijven zullen voelen; dat bepaalt het vermogen om maatregelen te kunnen absorberen.

De armsten
Doorgaans worden de armsten ondersteund door objectsubsidies op energie, drinkwater, in de belastingschijven en ondersteunende maatregelen.
Middenklasse en kader
Gelukkig is er toenemend besef over de rol van de middenklasse en het hoger kader voor de economische en sociale ontwikkeling. Zeker in deze specifieke situatie is aan te bevelen om er bijzonder op te letten hoe eventuele negatieve effecten voor deze doelgroepen te dempen.
Ondernemers
Ondernemers, en in het bijzonder aannemers indiceren dat zij kampen met achterstallige betalingen waardoor hun bedrijven in cash flow problemen zijn gekomen; ze kunnen hierdoor hun financiële en overige verplichtingen niet nakomen. De indicatie is dat er SRD 1 miljard ontvangen moet worden. Als er verhogingen komen van tarieven voor energie en water, krijgen zij er nu nog een probleem bovenop.
De overheidssector
De omvang van de overheidssector maakt haar ook grootverbruiker van onder andere elektra, water en brandstof. Zoals de maatregelen zullen doorwerken op burgers en bedrijven, zo zullen ze ook doorwerken op overheidsdiensten. Dit effect moet niet over het hoofd gezien worden.
Let op dat er meer doelgroepen kunnen zijn, o.a. de gepensioneerden

Paramaribo, 1 augustus 2015